Афанди мен қазан ертегісі

Ерте заманда Бұхара қаласының шетінде Қожа Афанди деген көңілді, тапқыр кісі тұрыпты. Оның байлығы жоқ еді, бірақ әзілі мен ақылы көп болатын. Ал оның көршісі Сараң Сапар деген бай екен. Сапардың үйі ыдыс-аяққа толы, бірақ ол біреуге бір кесе су беруге де қимайтын.

Бір күні Афандиге алыстан туыстары қонаққа келмек болыпты. Афанди палау басамын деп ойлапты, бірақ үйінде үлкен қазан жоқ екен. Амалсыз ол көршісіне барыпты.

«Сапар ағай, ассалаумағалейкүм! Маған бір күнге үлкен қазаныңызды бере тұрыңызшы. Ертең сау-тамам қайтарамын», — депті Афанди. Сапар қабағын түйіп, ұзақ ойланыпты. «Жарайды, бірақ ертең әкел. Қазаным қымбат», — деп, қазанды әрең беріпті.

Қонақтар тойып аттанған соң, Афанди базарға барып, кішкентай мыс құмған сатып алыпты. Ертеңінде ол қазанды жылтыратып жуып, ішіне құмғанды салып, көршісіне алып барыпты.

Сапар қазанның ішіндегі құмғанды көріп, таң қалыпты. «Афанди, мынау не?» «Ағай, сүйінші! Түнде сіздің қазаныңыз босанды. Міне, оның баласы — кішкентай құмған. Анасы қайда болса, баласы да сонда болуы керек қой», — депті Афанди байыппен.

Сапар ішінен күліпті: «Мына Афанди не деген ақымақ! Қазан туатынына сенеді». Бірақ сыртынан: «Иә, иә, әрине. Құдайға шүкір, қазаным ұрпақ берді», — деп, құмғанды қуана қойнына басыпты.

Араға бір апта өтіпті. Афанди тағы да Сапардың есігін қағыпты. «Ағай, маған қазаныңызды тағы бір беріп тұрыңызшы». Бұл жолы Сапар еш ойланбастан, қазанын өз қолымен шығарып беріпті. «Ал, Афанди, ала ғой. Тек бұл жолы да байқа, мүмкін, тағы бір баласы туар», — деп жымиыпты.

Бір күн өтіпті, екі күн, бір апта өтіпті. Афанди қазанды әкелмепті. Сапардың мазасы кетіп, түнде ұйықтай алмапты: «Қазаным қайда? Әлде екі құмған туып жатыр ма екен?»

Ақыры шыдамы таусылған Сапар Афандидің үйіне өзі келіпті. Афанди есіктің алдында қара шапан киіп, мұңайып отыр екен. «Афанди, қазанымды қашан қайтарасың?» — деп сұрапты Сапар.

Афанди терең күрсініп: «Сапар ағай, сізге жаман хабар айтуға тура келеді. Көңіл айтамын... Сіздің қазаныңыз қайтыс болды», — депті.

«Не?! — деп айқай салыпты Сапар. — Сен есіңнен адастың ба? Қазан да өле ме екен? Мұндай сандыраққа кім сенеді?»

Сонда Афанди орнынан тұрып, күліп жіберіпті: «Ағай, қазанның босанғанына сендіңіз ғой. Құмғанды қуана алдыңыз. Ал туатын нәрсенің бір күні өлетінін бәрі біледі. Туғанына сенсеңіз, өлгеніне де сеніңіз».

Айналада жиналған көршілер ду күліпті. Сапар не дерін білмей, қызарып, үйіне қайтыпты. Кейін Афанди қазанды оған қайтарып беріпті, бірақ Сапар сол күннен бастап көршілеріне сараңдық жасамайтын болыпты.

Ал Бұхара жұртында содан бері мынадай сөз қалыпты: «Пайдасына сенген адам, зиянына да көнуі керек».