1 942 мақал · 18 санат

Қазақ мақал-мәтелдер жинағы

Мақал-мәтелдер — қазақ халқының ғасырлар бойы жинақталған даналық сөздері. Бұл беттегі мақал-мәтелдер табиғат, еңбек, отбасы, достық, адамгершілік тақырыптарына топтастырылған. Балаларға да, ересектерге де пайдалы.

Бүгінгі мақал

Аңқау елге — арамза молда Мақал "Аңқау елге — арамза молда" білімсіз немесе аңғал адамдарды өз пайдасына пайдаланып кететін арам ниетті адамдар туралы ескертеді. Бұл адамдарды ақпаратты...

Тақырыптар

Eңбек пен кәсіп

Барлығын көру (125) →
Еңбектің наны тәтті. Жалқаудың жаны тәтті Бұл қазақ мақал-мәтелі еңбектің және жалқаулықтың өмірге әсерін қарама-қарсы қояды. "Еңбектің наны тәтті" дегені еңбекпен табылған табыстың құнды әрі қанағаттан... Еріншектің ертеңі бітпес, Жеңілтектің селтеңі бітпес Мақалдың мағынасы: Еріншек адам ешқашан ісін бітірмейді, себебі үнемі кейінге қалдырады. Жеңілтек адам маңызды істерге мән бермей, жеңіл пайда іздейді, сондықта... Жас кезімде бейнет бер Қартайғанда дәулет бер Бұл мақал жастық шақта қажырлы еңбек пен қиыншылықтарға төзу арқылы болашақта молшылық пен жетістікке жетуге болатынын айтады. Жастарды еңбекқорлыққа, табандылы...

Ақылды қария — ағынды дария

Барлығын көру (40) →
Кәрі –қалтаң, Жас – жалтаң, Бұл мақал әр түрлі жастағы адамдардың қоғамдағы рөлін сипаттайды. Қарт адамдар тәжірибесі мен ақылымен бағаланып, кеңес беруші ретінде көрінеді, ал жастар белсе... Жасында байқары жоқтың Жасы жеткенде айтары жоқ Бұл мақал-мәтел адамның жастық шағында білім мен тәжірибе жинаудың маңыздылығын көрсетеді. Егер жас кезінде үйренуге, байқап-білуге мән бермесе, есейгенде айтар... Аға – бор, Іні – тас Бұл мақалда аға мен інінің отбасындағы рөлдері мен міндеттері сипатталады. Аға "бор" ретінде – отбасының беделін сақтап, үлгі болатын тұлға. Іні "тас" ретінде –...

Аңшылық, саятшылық

Барлығын көру (24) →
Ит иесі үшін алады. Бүркіт жемі үшін алады Бұл мақал-мәтел адамдардың іс-әрекеттерінің әртүрлі себептерін көрсетеді. Ит иесіне адал қызмет етсе, бүркіт өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін әрекет етеді... Ажалды қарға бүркітпен ойнайды Мақал «Ажалды қарға бүркітпен ойнайды» адамның өлімнен қашып құтыла алмайтынын еске салады. Қарға — өлімнің жақындығын, ал бүркіт — күш пен ерлікті білдіреді. Б... Ителгі салған ет жейді, Атының етін ит жейді Бұл мақал адамның іс-әрекеттерінің салдары туралы ой салады. "Ителгі салған ет жейді" дегені, мәртебесі жоғары адамдар өз жағдайын пайдаланып, пайда табатынын б...

Асығу, аптығу, асықпау

Барлығын көру (18) →
Ақсақ қой түстен кейін маңырайды "Ақсақ қой түстен кейін маңырайды" мақал-мәтелі уақытында әрекет етпей, мүмкіндікті жіберіп алған адамдарды сынайды. Ол кешіктірілген іс-әрекеттердің тиімсіздіг... Тоғыз қатынның толғағы бір келді "Тоғыз қатынның толғағы бір келді" деген мақал бір уақытта көптеген қиын немесе маңызды мәселелер туындаған кездегі жағдайды сипаттайды. Бұл мақал кездейсоқтық... Асыққан қалар ұятқа, Сарғайған жетер мұратқа Бұл мақал-мәтел адамның асығыс әрекет етуі ұят жағдайларға әкелуі мүмкін екенін, ал табандылық пен шыдамдылық нәтижесінде мақсатқа жетуге болатынын ескертеді. Б...

Ата-ана, ұл мен қыз

Барлығын көру (188) →
Бала жетіге келгенше Жерден таяқ жейді Бұл мақал-мәтел баланың жеті жасқа дейінгі даму кезеңінде қателіктер арқылы өмірлік тәжірибе жинайтынын білдіреді. "Жерден таяқ жеу" метафорасы қиындықтар мен с... Қызы бар үйдің жеңгесі сүйкімді Мақал "Қызы бар үйдің жеңгесі сүйкімді" қызы бар үйдегі жеңгенің тәрбиелі, жағымды мінез-құлыққа ие болу қажеттігін көрсетеді. Бұл үйдегі қыздың жақсы тәрбие ал... Атадан мал қалмаса да, тал қалсын Мақал «Атадан мал қалмаса да, тал қалсын» материалдық байлықтан гөрі рухани құндылықтар мен дәстүрлерді ұрпаққа қалдырудың маңыздылығын білдіреді.

Әзіл-қалжың

Барлығын көру (10) →
Бір теңге беріп жырлатып, Мың теңге беріп қойдыра алмай Бұл мақал адамның шынайы сезімдері мен ар-ожданының ақшаға сатып алынбайтынын білдіреді. Ол адамдардың ішкі құндылықтарын материалдық құндылықтармен бағаламауға... Арыстанның ойынынан түлкінің мойыны үзіледі Бұл мақал әлсіздің күштінің іс-әрекетіне араласуының қауіптілігін ескертеді. Әлсіз адам күштінің ережелеріне бағынса, ол зиян шегуі мүмкін. Сондықтан өз мүмкінд... Өлейін деген тышқан мысықтың құйрығымен ойнайды Бұл мақал қиын жағдайға әдейі түсіп, өзіне қауіп төндіретін әрекеттерді сипаттайды. Ол ақылмен шешім қабылдаудың және қауіп-қатерден сақтанудың маңыздылығын көр...

Егіншілік

Барлығын көру (211) →
Бұлақ көрсең, көзін аш "Бұлақ көрсең, көзін аш" мақалы адамдарды жақсылық жасауға, мүмкіндіктерді пайдаланып, оларды дамытуға шақырады. Табиғаттағы бұлақтың көзін ашу арқылы су ағынын... Көрінген таудың алыстығы жоқ Мақал "Көрінген таудың алыстығы жоқ" адамның мақсатына жетудегі табандылығы мен оптимизмін білдіреді. Яғни, мақсат айқын болса, оған жету қиын емес, және бұл үм... Бұлыңғыр күннің артынан Бұлтты түре күн шығар Бұл мақал уақытша қиындықтардан кейін жақсы күндер келетіні туралы үміт пен оптимизмді білдіреді.

Жақсылық пен жамандық

Барлығын көру (87) →
Өзі жақсы кісіге, Бір кісілік орын бар Бұл мақал жақсы адамның қоғамда әрдайым бағаланатынын және оған орын табылатынын білдіреді. Жақсы қасиеттері бар адамға әрқашан құрмет көрсетіледі және ол қоғам... Жақсыжастаншығады, Темір тастан шығады Бұл мақал-мәтел адамның қасиеттері мен құндылықтары отбасынан бастау алатынын және еңбек пен күш-жігер арқылы құнды нәтижелерге қол жеткізуге болатынын көрсетед... Атадан — өсиет, Анадан — қасиет Бұл мақал-мәтел ата-ананың баланың тұлғалық дамуына әсерін көрсетеді. "Атадан — өсиет" әкенің ақыл-кеңестері мен өмірлік тәлімін білдірсе, "Анадан — қасиет" ана...

Жан-жануарлар

Барлығын көру (540) →
Кедеймін десең Көшіп көр Бұл мақал адамның қиындықтардан қашпай, жағдайын жақсарту үшін белсенді әрекет етуге шақырады. "Кедеймін десең, көшіп көр" деген сөздер өз өміріңді өзгерту үшін... Айдағаның бес ешкі, Ысқырығың жер жарады Бұл мақалда адамның іс-әрекеті мен сөзінің арасында үйлесімсіздік болғанда, яғни шамалы мүмкіндіктері мен жетістіктеріне қарамастан, өзін тым асыра мақтап, мақт... Семіздікті қой көтерер "Семіздікті қой көтерер" мақал-мәтелі байлық пен молшылықтың дұрыс күтім мен еңбектің нәтижесі екенін білдіреді. Бұл мақал арқылы қазақтар байлықтың негізі тиян...

Қол өнері

Барлығын көру (97) →
Жалғаймын деп үзіп алма, Түзеймін деп бұзып алма Бұл мақал істі немесе қарым-қатынасты жақсартамын деп, оны бұзып алмауға, яғни абай болуға шақырады. Ол әрекеттеріміздің салдарын алдын ала ойластырып, сақтықпе... Бояушы, бояушы дегенге, Сақалын бояр Бұл мақал адамдардың басқалардың пікіріне тым тәуелді болып, шынайы емес мақтау немесе мақтану үшін орынсыз әрекеттерге баруын сынайды. "Бояушы, бояушы дегенге,... Ата көрген оқ жонар, Ана көрген тон пішер Бұл мақал-мәтел ата-ананың балаларға әсерін және отбасындағы тәрбиенің маңыздылығын көрсетеді. Балалар ата-анасының іс-әрекеттерін көріп, солардан үйренеді. Әке...

Қонақ, Қонақжайлылық

Барлығын көру (58) →
Жаман үйдің қонағы билейді "Жаман үйдің қонағы билейді" деген мақал үй иесінің беделі мен тәртіптің жоқтығынан қонақтардың өздерін еркін ұстап, билік жүргізуіне мүмкіндік барын білдіреді.... Қонақ бір күн қонса — құт, Екі күн қонса — жұт Бұл мақал қонақжайлылықтың шегі мен өлшемін көрсетеді. Бірінші күні қонақтың келуі үйге құт әкелсе, екінші күні оның ұзақ қалуы үй иелеріне қиындық тудыруы мүмк... Қонаққа «кел» демек бар, «кет» демек жоқ Бұл мақал-мәтел қазақ халқының қонақжайлығын көрсетеді. Қонақты қуана қарсы алып, оны кетуге асықтырмау керек дегенді білдіреді.

Қорқақтық, жасқаншақтық

Барлығын көру (15) →
Қашқан жауға қатын да ер Бұл мақал-мәтел қиын жағдайда қарапайым адамдардың да ерлік көрсете алатынын білдіреді. Қауіп азайған кезде, тіпті әйелдер де батыл әрекет ете алады деген мағын... Ешкі қырыққан сайын бір өледі Бұл мақал адамның қайталанатын қиындықтар мен стресстерден шаршап, әлсіреуін білдіреді. Шегірткеден қорыққан егін екпес Мақал "Шегірткеден қорыққан егін екпес" қиындықтардан қорықпай, батыл әрекет ету керектігін білдіреді. Қиындықтар мен қауіптерге қарамастан, өз мақсаттарыңа жет...

Сақтықта қорлық жоқ

Барлығын көру (24) →
Үйреніскен жау атыспаққа жақсы Мақал "Үйреніскен жау атыспаққа жақсы" дос немесе таныс адамдар арасындағы қарым-қатынастың маңызын көрсетеді. Ол таныс адамдар арасындағы сенім мен түсіністікт... Жау жоқ деме Жар астында, Бұл мақал-мәтел сақтық пен қырағылықты насихаттайды. Ол жасырын қауіптерге назар аударып, әрдайым абай болуды ескертеді. Бәледен машайық та қашыпты Мақал "Бәледен машайық та қашыпты" өмірде күтпеген қиыншылықтар мен қауіп-қатерлерден ешкімнің, тіпті беделді және рухани күші зор адамдардың да сақтандырылмаға...

Тіл өнері

Барлығын көру (197) →
Ұлы сөзде — ұят жоқ Мақал "Ұлы сөзде — ұят жоқ" адамдарды шындықты ашық айтуға, адал және мәнді сөздерден ұялмауға шақырады. Айтылған сөз — атылған оқ "Айтылған сөз — атылған оқ" деген мақал сөздің күші мен оның қайтарымсыз салдарын ескертеді. Сөзді ойланып айту керектігін, себебі ол айтылғаннан кейін әсерін т... Бас кеспек болса да, Тіл кеспек жоқ Бұл мақал сөздің күшін және оның ықпалын білдіреді. Ол адамдарды өз сөздеріне жауапкершілікпен қарауға және ойланбай сөйлеп, зиян келтірмеуге шақырады. Сөздің ә...

Той-думан

Барлығын көру (12) →
Тойдың болғанынан, Боладысы қызық Бұл мақал-мәтелдің мәні - оқиғаның өзінен гөрі, оған дайындық пен күту кезеңінің қызықты әрі маңызды екендігін білдіреді. Ол болашаққа деген үміт пен күту сезім... Шақырусыз тойға барғанша, Шарығыңды ки де, қойға бар Бұл мақал-мәтел адамның шақырылмаған жерге бармауы керектігін және еңбекке мән беру қажеттігін ескертеді. Шақырусыз тойға бару ыңғайсыздық туғызуы мүмкін, сонды... Таз таранғанша, Той тарқайды Мақал "Таз таранғанша, той тарқайды" уақыттың маңыздылығын және оны тиімді басқару қажеттігін көрсетеді. Бұл мақалда белгілі бір істі уақытылы орындаудың маңызд...

Туыс-туған, көрші-қолаң

Барлығын көру (174) →
Қуыс үйден құр шықпа Мақал "Қуыс үйден құр шықпа" қонақжайлылық пен жомарттықты насихаттайды. Үйде көп нәрсе болмаса да, қонаққа ықыласпен жақсылық жасау маңызды екенін білдіреді. Б... Аға — алғанша, Жеңге — жегенше Бұл мақал отбасындағы ер мен әйелдің рөлдерін көрсетеді. "Аға — алғанша" дегені ер адамдардың шешім қабылдау және басшылық жасау рөлін меңзейді. Ал "Жеңге — жег... Тойған үйге тоғыз бар "Тойған үйге тоғыз бар" мақалы қонақжайлықтың, береке-бірліктің және мейрамдардағы достықтың маңызын көрсетеді. Мұнда "тоғыз" саны көптіктің символы ретінде қол...

Уақыт, дәуір

Барлығын көру (48) →
Тура биде туған жоқ, Туғанды биде иман жоқ Бұл мақал-мәтел әділдік пен бейтараптықты дәріптейді. Ол әділ билердің шешім қабылдауда туыстық қатынастарға қарамай, барлығына бірдей әділетті қарау керектігін... Сын түзелмей, мін түзелмейді "Сын түзелмей, мін түзелмейді" деген мақал адамның өз кемшіліктерін түзету үшін сын қабылдап, оны дұрыс түсініп, қолдануы қажет екенін білдіреді. Егер адам сынн... Аяз әліңді біл, Құмырсқа жолыңды біл Бұл мақал адамның өз мүмкіндіктері мен шектеулерін дұрыс бағалауға, сақтықпен әрекет етуге шақырады. "Аяз әліңді біл" - қиыншылықтарға дайын болуды, өз күшіңді...

Ұшқан құс, жүгірген аң

Барлығын көру (74) →
Аңқау елге — арамза молда Мақал "Аңқау елге — арамза молда" білімсіз немесе аңғал адамдарды өз пайдасына пайдаланып кететін арам ниетті адамдар туралы ескертеді. Бұл адамдарды ақпаратты... Сәуір болмай жауын болмас, Жауын болмай тәуір болмас Бұл мақал-мәтел табиғаттың заңдылықтарын және олардың өзара байланысын көрсетеді. Сәуір айындағы жаңбыр жердің құнарлылығын арттырып, өсімдіктердің өсуіне жағда... Кәрі ит шоқиып отырмаса, үре алмайды Бұл мақал дайындық пен жоспарлаудың маңыздылығын көрсетеді. Ол іс бастамас бұрын жақсылап ойлану және дайындалу қажеттігін білдіреді.