Теңіз суы неге тұзды ертегісі

Ерте заманда Норвегияның таулы өлкесінде екі ағайынды тұрыпты. Үлкен ағасы бай әрі сараң екен. Оның үйі азық-түлікке толы, қоймасында ет пен ірімшік, бөшкелерде сыра тұрыпты. Ал інісі кедей екен, оның үйінде көбінесе бір тілім нан да болмайтын.

Жаңа жыл мерекесі келіпті. Бүкіл ауыл мерекеге дайындалып, әр үйден дәмді иіс шығып жатыпты. Ал кедей інінің үйінде ештеңе жоқ екен. Ол ағасына барып, бас иіп сұрапты: «Аға, мерекеде балаларым аш қалмасын. Бір нәрсе бере тұршы».

Сараң ағасы қабағын түйіп, қоймасынан бір кесек ысталған ет алып шығыпты. «Ал, ала ғой. Бірақ енді менің көзіме көрінбе. Бұл етті алсаң, ертеңнен бастап менің есігіме жоламайсың», — депті ол. Інісі етті алып, қайғырып жолға шығыпты.

Ол орманның ішімен келе жатып, отын жарып жүрген ақ сақалды қарияға кездесіпті. «Мерекелерің құтты болсын, балам! Қайда бара жатырсың?» — деп сұрапты қария. Жігіт бәрін айтып беріпті.

Қария күлімсіреп: «Мына етті сенің үйіңе емес, орманның арғы жағындағы тас үйге апар. Онда гномдар тұрады. Олар етті жанындай жақсы көреді, бірақ мерекеде оны таппайды. Олар саған етке көп алтын ұсынады. Бірақ алтын алма. Есіктің артында тұрған ескі қол диірменін сұра. Ал оны қалай қолдану керегін мен саған айтамын», — депті.

Жігіт тас үйге жетіпті. Гномдар етті көріп, қуанып, оның айналасына жиналыпты. «Ет сатасың ба? Саған бір қап алтын береміз!» — деп айқайлапты олар. «Жоқ, алтынның керегі жоқ. Маған есіктің артындағы диірменді беріңіздер», — депті жігіт. Гномдар ұзақ күбірлесіп, ақыры келісіпті.

Жігіт қарияға қайтып келіпті. Қария оған диірменнің сырын үйретіпті: «Не қаласаң, соны айтып, "Тарт, диірменім, тарт!" десең — тартады. Ал тоқтату үшін "Тоқта, диірменім, жетеді!" деу керек. Бұл сөзді ешқашан ұмытпа».

Үйге келген жігіт диірменді үстелге қойып: «Тарт, диірменім, мерекелік ас пен шырақ тарт!» — депті. Диірмен айналып, үстел ет пен нанға, бәліш пен тәттіге толыпты. «Тоқта, диірменім, жетеді!» Диірмен тоқтапты. Балалары қуанып, бүкіл отбасы тойып ас ішіпті.

Сол күннен бастап жігіт диірменнен киім, сиыр, сосын жаңа үй тартып алыпты. Ол көршілеріне де көмектесіп, ауылдың кедейлеріне ас тартып беріпті. Көп ұзамай ол ағасынан да бай болыпты.

Сараң ағасы қызғаныштан жарылардай болып, інісінің сырын біліп алыпты. Ол диірменді көп ақшаға сатып алмақ болыпты. Бірақ інісі сатпапты. Сонда ағасы диірменді бір теңізшіге айтып қойыпты. Бір күні сол теңізші келіп, жігітке бір кеме алтын ұсыныпты. «Менің кемем тұз тасиды. Тұз үшін алысқа жүзу керек. Бұл диірмен болса, енді жүзбеймін», — депті ол.

Жігіт ойланып, келісіпті: «Менде енді бәрі жеткілікті. Бұл диірмен басқаларға да пайда әкелсін». Теңізші диірменді алып, қуанғаны соншалық, оны қалай тоқтату керектігін сұрауды ұмытып кетіпті.

Теңізші кемесіне мініп, теңіздің ортасына жеткенде, диірменді палубаға қойып: «Тарт, диірменім, тұз тарт! Тез, көп тарт!» — депті. Диірмен айналып, аппақ тұз ағыла бастапты. Кеменің палубасы тұзға толыпты.

«Жетеді, тоқта!» — депті теңізші. Бірақ диірмен тоқтамапты. «Тұр! Тыныш! Болды!» Диірмен тарта беріпті. Тұз кеменің шетінен асып, бүкіл кемені басыпты. Ақыры кеме тұздың ауырлығына шыдамай, диірмен тартып тұрған қалпында теңіз түбіне батып кетіпті.

Айтуларынша, сол диірмен әлі күнге дейін теңіз түбінде жатып, тұз тарта береді екен. Ешкім оған «Тоқта, диірменім, жетеді!» деп айтқан жоқ. Сондықтан теңіз суы тұзды дейді норвегтер. Ал балаларына бұл ертегіні айтқанда, ешнәрсені оның қалай тоқтатылатынын білмей бастама деп ескертеді.