Шүрәле ертегісі

Ерте заманда Еділ бойындағы бір ауылда Батыр деген ағаш шебері тұрыпты. Ол ауылдағы ең шебер ұста екен: арба да жасайтын, есік те ойып, бесік те құрастыратын. Қолы қандай епті болса, ақылы да сондай тапқыр екен.

Бір күзде қыс жақындап, шеберге көп отын керек болыпты. Ол арбасын жегіп, балтасын белдігіне қыстырып, қалың орманға жол тартыпты. Ауыл ақсақалдары оны ескертіпті: «Түн түсе орманда жүрме. Ол жерде Шүрәле бар. Ол адамды қытықтап, күлдіріп, әлсіретіп жібереді».

«Қорықпаймын, ата. Ақылың болса, кез келген пәледен құтыласың», — деп күліпті шебер де, жолына түсіпті.

Орманның ішінде ағаштар аспанға бойлап, күннің сәулесі әрең түседі екен. Шебер бір алып емен құлап жатқан жерге келіп, бөренені жара бастапты. Балтасы тарсылдап, жаңғырық орманда алысқа тарапты. Ол бөренеге сына қағып, жарықты кеңейтіп жатыпты.

Күн ұясына батып, орманды қараңғылық басыпты. Кенет бұтаның арасынан біреу сықылықтап күлгендей болыпты. Шебер жалт қараса, алдында біртүрлі жаратылыс тұр екен: бойы адамдай, денесін қара жүн басқан, маңдайында қисық мүйізі бар. Ал саусақтары шыбықтай ұзын әрі жіңішке екен. Бұл — Шүрәле болатын.

«Хи-хи-хи! Сәлем, адам баласы! — депті Шүрәле. — Мен орманда жалғыз отырып жалықтым. Кел, екеуміз қытықтасып ойнайық. Кім бірінші күліп құласа, сол жеңіледі». Ол ұзын саусақтарын қимылдатып, шеберге жақындай бастапты.

Шебердің жүрегі дүрс-дүрс соғыпты, бірақ ол сыр бермепті. «Ойнасақ ойнайық. Бірақ мен шаршап тұрмын, күші бар адаммен ғана ойнаған қызық қой. Әуелі маған көмектесші: мына бөрене қатты екен, оны жаруға күшім жетпей тұр. Сенің саусақтарың ұзын әрі мықты көрінеді», — депті.

Шүрәле мақтанғанды жақсы көреді екен. «Әрине, мықты! Не істеу керек?» — деп сұрапты. «Мына жарыққа саусақтарыңды сұғып, бөренені екі жаққа тарт. Мен сынаны жұлып алайын», — депті шебер.

Шүрәле он саусағын түгел жарыққа тығып, бар күшімен тартыпты. Сол сәтте шебер балтасымен сынаны қағып жіберіпті. Сына ұшып түсіп, бөрене тарс жабылыпты. Шүрәленің саусақтары қысылып, ол бөренеге жабысып қалыпты.

«Ой-ой-ой! Жібер мені! Саусақтарым ауырып барады!» — деп ойбай салыпты Шүрәле. Шебер асықпай арбасына отынын тиеп алыпты. «Ертең таңертең кел, босатамын», — депті ол.

«Тоқта! Атың кім? Ертең бауырларымды шақырып, сені табамыз!» — деп айқайлапты Шүрәле. Шебер күлімсіреп: «Менің атым — Былтыр», — депті де, атын қамшылап жүріп кетіпті.

Түні бойы Шүрәле орманды басына көтеріп айқайлапты: «Көмектесіңдер! Былтыр саусағымды қысып кетті! Былтыр қысты!» Айқайды естіген басқа Шүрәлелер жан-жақтан жүгіріп келіпті.

«Кім қысты дейсің?» — деп сұрапты олар. «Былтыр! Былтыр қысты!» — деп жылапты Шүрәле. Бауырлары бір-біріне қарап, күлкіден ішек-сілелері қатыпты: «Былтыр қысса, неге бүгін айқайлайсың? Былтырғы іс өтті ғой!» Олар оған көмектеспей, қайтадан тоғайға тарап кетіпті.

Таңертең күн шыққанда бөрене кеуіп, жарығы сәл ашылыпты. Шүрәле саусақтарын әрең суырып алып, орманның ең түкпіріне қашып кетіпті. Содан бері ол адамдарға жоламайтын болыпты.

Ал шебер ауылға оралып, болған оқиғаны айтып беріпті. Ақсақалдар басын шайқап, күліпті: «Күш емес, ақыл жеңеді деген осы». Сол күннен бері татар ауылдарында Шүрәле туралы ертегіні балаларға айтып, тапқырлықты үйретеді екен.