Брахман, жолбарыс және шибөрі ертегісі

Ерте заманда Үндістанда мейірімді әрі аңғал бір брахман — дана ғалым — өмір сүріпті. Ол ешкімге жамандық жасамайтын, құмырсқаны да басып кетпейтін. Бірақ оның бір кемшілігі бар екен: ол бәріне сене беретін.

Бір күні брахман көрші ауылға бара жатып, жолдың жиегінде темір тордың ішінде отырған жолбарысты көріпті. Жолбарысты аңшылар ұстап, торға жауып кеткен екен. Ол бірнеше күн бойы ештеңе жемеген, шөлдеп, әлсіреп отыр екен.

«О, мейірімді брахман! — деп жалыныпты жолбарыс. — Мені босатшы. Мен шөлден өліп барамын. Бір ұрттам су ішіп алайын. Ант етемін, саған ешқашан жамандық жасамаймын. Мен сенің досың боламын».

Брахман ойланып қалыпты. «Сен жолбарыссың ғой. Сенің табиғатың — аң аулау. Мен сені босатсам, мені жеп қоюың мүмкін», — депті ол. «Жоқ, жоқ! — деп жылапты жолбарыс. — Мен уәдемді бұзбаймын. Тек аяшы мені». Брахманның жүрегі жібіп, ол тордың есігін ашыпты.

Жолбарыс тордан секіріп шығып, керіліп, ақырыпты. Сосын брахманға қарап, жалаңдай бастапты: «Рахмет, брахман. Бірақ мен соншалықты ұзақ аш болдым. Сен менің тамағым боласың!»

«Бұл әділетсіз! — деп айқайлапты брахман. — Мен сені құтқардым, ал сен мені жемекшісің! Кем дегенде басқалардан сұрайық. Егер үш куә сенікі дұрыс десе, мен келісемін». Жолбарыс күліп: «Жарайды. Бәрібір олар маған қосылады», — депті.

Олар әуелі жол жиегінде тұрған үлкен ағаштан сұрапты. Ағаш күрсініп: «Мен жолаушыларға күн көзінен көлеңке беремін. Ал олар менің бұтақтарымды сындырып, жапырақтарымды жұлып, отқа жағады. Адамдар алғыс білмейді. Жолбарыс дұрыс айтады», — депті.

Сосын олар даладағы кәрі буйволдан сұрапты. Буйвол басын шайқапты: «Мен жас кезімде иесіме жер жыртып бердім, арба тарттым. Енді қартайған соң, ол мені далаға қуып жіберді. Адамдардан жақсылық күтпе. Жолбарыс дұрыс».

Үшінші болып олар жолдың өзінен сұрапты. Жол: «Мен бәріне қызмет етемін: байға да, кедейге де. Ал олар маған алғыс айтудың орнына, мені таптап, шаң-тозаңға батырады. Жолбарыс дұрыс айтады», — депті.

Брахман қатты қайғырып, басын төмен салыпты. Сол кезде бұтаның арасынан шибөрі шыға келіпті. «Не болды, брахман? Неге сонша мұңайып тұрсыз?» — деп сұрапты ол.

Брахман бәрін айтып беріпті. Шибөрі басын қасып, ойланған болыпты: «Түсінбедім. Сіз қайта айтыңызшы. Сіз торда отырдыңыз ба? Ал жолбарыс жолмен келе жатты ма?» «Жоқ, жоқ! Торда жолбарыс отырды», — депті брахман.

«Ә-ә... Сонда жолбарыс сізді торға қамады ма?» — деп тағы шатастырыпты шибөрі. Жолбарыс шыдамы таусылып, ақырыпты: «Ақымақ! Мен торда отырдым! Брахман жолмен келе жатты!» «Кешіріңіз, менің миым баяу ойлайды. Сіз қалай отырдыңыз? Көрсетіңізші, сонда бірден түсінемін», — депті шибөрі.

Жолбарыс ашумен: «Міне, осылай!» — деп торға қайта кіріп, отыра қалыпты. «Құйрығыңыз қайда тұрды? Ішке ме, сыртқа ма?» «Ішке!» — деп, жолбарыс құйрығын да ішке жинапты. Сол сәтте шибөрі тордың есігін тарс жауып, ілгегін салып қойыпты.

«Енді түсіндім! — депті шибөрі күліп. — Бәрі баяғыдай. Ал сіз, мейірімді брахман, жолыңызды жалғастырыңыз. Бірақ есіңізде болсын: мейірімді бол, бірақ ақылыңды да жоғалтпа». Брахман шибөріге алғыс айтып, ауылына қарай жүріп кетіпті. Ал жолбарыс торда отырып, өз сараңдығы мен опасыздығы туралы ойланып қалыпты.