Каспий теңізінің толқындары жағаға асыл шашылып, күннің алтын сәулесіне жататын. Осы бір тыныш, әрі құпияға толы мекенде Мақсат есімді он жасар бала өмір сүрді. Оның әкесі – балықшы, ал анасы – теңіз жағасындағы шағын дүкенде қолдан жасалған бұйымдар сататын шебер. Мақсаттың есінде қалған барлық ертегілер мен аңыздар теңізбен байланысты еді. Әсіресе, оның жүрегінде бір аңыз ерекше орын алды: теңіздің түбінде, ешкім таппаған тереңдікте « Тас» бар деседі. Бұл тас кез келген тілекті орындайды, бірақ оны табу үшін тек таза жүректі, шынайы ниетті адам ғана лайықты екен.
Бір күні Мақсат әкесімен бірге балық аулауға шықты. Күн батып, аспан қызыл-сары түске боялғанда, олардың қайығына торға түспеген, бірақ өзі бір дельфин жақындады. Дельфиннің қанаты қатты жараланған екен. Мақсаттың әкесі алдымен балық аулауды жалғастыруды ойлады, өйткені олардың отбасының осы балыққа байланысты еді. Бірақ Мақсаттың жанары дельфиннің мұңды көздеріне түскенде, оның жүрегі езілді. Ол әкесіне жалынды: «Әке, дельфинге көмектесейікші! Ол қиналып жатыр ғой!»
Әкесі біраз ойланып, сосын басын изеді. Олар дельфинді қайыққа көтеріп, жарасын таңып, оны абайлап суға қайта жіберді. Дельфин бір сәт тұрып, Мақсатқа ризашылықпен қарағандай болды, сосын теңіз тереңіне сүңгіп кетті. Сол күні олар көп балық аулай алмады, бірақ Мақсаттың жүрегі қуанышқа толы еді. Ол дельфинге көмектескеніне еш өкінбеді.
Келесі күні таңертең Мақсат жағажайда ойнап жүргенде, судың жағасына ерекше бір тас шығып қалғанын көрді. Тас қараңғы, жылтыр, оның ішінде көкшіл от жарқырап тұрғандай. Мақсат тасты қолына алғанда, оның бойынан бір жылы леп өтіп, жүрегі ерекше соқты. Бұл – аңыздағы Тылсым Тас па екен? Мақсаттың есіне кешегі дельфин түсті. Мүмкін, бұл дельфиннің ризашылығы шығар? Тастың сиқырлы екеніне сенген Мақсат, оны үйіне алып келді.
Мақсат Тылсым Тасты қалай пайдалану керектігін білмеді. Ол әке-шешесінің қиындықтарын көріп өскен бала еді. Олардың балық аулауы әрдайым сәтті бола бермейтін, анасының қолөнері де кейде сатылмай қалатын. Ол байлықты, көп ақшаны қалады, сонда әке-шешесі қиналмайды ғой деп ойлады. Бірақ сонымен бірге, оның есіне әрдайым әжесінің айтқан сөздері түсетін: «Шынайы байлық ақшада емес, жүрегіңдегі мейірім мен ақылыңда». Мақсат тасты алып, ең алдымен не тілеймін деп көп ойланды.
Бірінші тілегі – аулаған балықтың көп болуы болды. Тасты алақанына салып, ішінен: «Әкемнің торлары әрдайым балыққа толы болса екен», – деп сыбырлады. Келесі күні әкесі теңізден қайтқанда, оның қайығы балыққа лық толы еді. Бұл күнделікті аулайтын балықтан әлдеқайда көп болатын. Әкесі таңырқап, қуанышы қойнына сыймады. «Бұл не деген береке!» – деді ол. Мақсат іштей қуанды, бірақ ешкімге сырын ашпады.
Көп ұзамай, олардың отбасының жағдайы жақсара бастады. Әкесінің балық аулауы әрдайым сәтті болып, анасының қолөнері де тез сатылатын болды. Олардың үйіне келді. Бірақ Мақсаттың көңілінде бір түсініксіз сезім пайда болды. Ол байлықты тілегенімен, оның жүрегі әлі де бір нәрсені іздейтіндей. Ол көрші балалармен ойнауды сиретті, өйткені олардың ойындары оған қызықсыз болып көрінді. Оның бүкіл ойы тек байлықты қалай көбейту болды. Ол тасты тағы да алақанына алып: «Біздің үйіміз үлкен, әрі әдемі болса екен», – деп тіледі. Бірнеше күннен кейін олардың ескі үйінің орнына үлкен, үй пайда болды.
Олардың байлығы туралы хабар тез тарады. Ел жұрт оларға таңғала қарады. Кейбірі қызғанышпен, кейбірі таңданыспен қарайтын. Мақсаттың әкесі мен анасы алғашында қуанғанымен, кейін олардың өмірінде бірдеңенің жетіспейтінін сезіне бастады. Әкесі енді балық аулауға шықпайтын болды, оның орнына жалдамалы жұмысшылар істеді. Анасы да қолөнермен айналысуды қойды. Олардың өміріндегі еңбек пен шығармашылық қуанышы жоғалып, оның орнына бос уақыт пен жалықпайтын өмір келді.
Бір күні Мақсат жаңа үйінің терезесінен сыртқа қарап тұрды. Көрші балалар жағажайда ойнап, күліп жүр. Олардың жүздеріндегі бақытты көріп, Мақсаттың жүрегі сыздады. Ол өзін жалғыз сезінді. Оның көп ақшасы бар, үлкен үйі бар, бірақ оның жан дүниесі бос қалғандай. Байлық оған бақыт әкелмеді. Керісінше, ол оны достарынан, қарапайым қуаныштардан алыстатты.
Осы кезде Мақсаттың есіне әжесінің тағы бір сөзі түсті: «Шынайы ақыл – өмірді түсінуде, адамдарға көмектесуде». Ол Тылсым Тасты тағы да қолына алды. Бұл жолы оның тілегі басқаша болды. Ол көздерін жұмып, терең тыныс алып, бар ықыласымен: «Менің отбасыма және барлық адамдарға шынайы ақыл мен мейірім берші», – деп тіледі. Ол байлықты емес, ақыл мен мейірімді тіледі.
Тас алақанында жылынып, көкшіл оты жарқырай түсті. Содан кейін ол біртіндеп кішірейіп, ақыры Мақсаттың қолында жоқ болып кетті. Бұл тастың сиқырының соңы еді. Бірақ оның әсері енді ғана басталған болатын.
Келесі күні Мақсаттың әкесі таңертең ерте тұрып, қайығын теңізге қарай сүйреді. Ол балық аулауды сағынған екен. Анасы да қолөнер бұйымдарын жасауға кірісті, оның жүзінде шығармашылық қуанышы қайта пайда болды. Олардың үлкен үйі әлі сол қалпында тұрды, бірақ олар оны енді басқаша бағалады. Олар байлықтың тек заттық құндылық емес екенін түсінді. Нағыз байлық – еңбекте, шығармашылықта, мейірімде, отбасы мен достардың жақындығында екен.
Мақсат енді көрші балалармен ойнауға шығатын болды. Ол оларға теңіз туралы, балықтар туралы, тіпті Тылсым Тас туралы да қызықты әңгімелер айтып беретін. Ол өзінің байлығын емес, білімін, ақылын және мейірімін бөлісті. Ол теңіз жағасындағы қарт балықшылардың әңгімелерін тыңдап, олардан даналық үйренді. Ол дельфиндерге қалай көмектесу керектігін, теңізді қалай қорғау керектігін білді. Ол енді тек өзі үшін емес, барлық адамдар үшін пайдалы істер жасауға тырысты.
Мақсаттың отбасы байлықтан бас тартпады, бірақ олар оны басқаша пайдаланды. Олар өз табыстарын қажет ететін адамдарға көмектесуге жұмсады, жаңа қайықтар сатып алып, балықшыларға жаңа құралдар берді. Анасының қолөнер бұйымдары енді тек әдемілік үшін емес, қайырымдылық мақсатында сатылатын болды. Олардың үйі тек байлықтың емес, мейірімділік пен ақылдың, тәрбиенің ошағына айналды.
Ал Мақсат болса, Каспий теңізінің жағасында өскен ақылды, мейірімді жігіт болып ержетті. Ол теңіздің құпиясын, өмірдің мәнін түсінген жан еді. Ол байлықтың тек бір бөлігі ғана екенін, ал нағыз бақыт – ақыл мен мейірімділікте, еңбек пен ізгілікте екенін дәлелдеді. Оның жүрегінде Тылсым Тас болмаса да, оның ішіндегі даналық пен мейірім ешқашан сөнбейтін жарқын от болып жанды.
Пікір қалдыру (0 пікір бар)
Әзірге пікір ешкім қалдырмаған!
Пікір қалдыру