Жыртдан ертегісі

Ерте заманда тау бөктеріндегі бір ауылда Жыртдан деген кішкентай бала тұрыпты. Ол сондай кішкентай екен, оны кейде құрқылтай деп те қалжыңдайтын. Бірақ бойы кішкентай болса да, ақылы мен батылдығы ауылдағы барлық балалардан асып түсетін.

Бір күзде ауылдың жеті баласы тауға отын теруге баруды ұйғарыпты. Жыртдан да барғысы келіпті. «Сен тым кішкентайсың, жолда адасып қаласың», — деп күліпті балалар. Жыртдан ренжімепті. Ол жасырын олардың соңынан ілесіп, бір тастың артынан бір тасқа тығылып келе беріпті.

Балалар орманда ойнап, отын теріп жүріп, күннің батып бара жатқанын байқамай қалыпты. Ауылға қайтайын десе, жолды таппапты. Қараңғы түсіп, бір жақтан қасқырдың ұлығаны естіліпті. Балалар қорқып, жылай бастапты.

Сол кезде бұтаның арасынан Жыртдан шыға келіпті. «Жыламаңдар! Мен бір жол табамын», — депті ол. Ол ең биік ағашқа өрмелеп шығып, жан-жағына қарапты. Алыста, таудың етегінде жылт-жылт еткен от көрініпті. Балалар Жыртданның соңынан ерген сол отқа қарай беттепті.

Олар келсе, бұл үлкен тас үй екен. Есікті ашқан алып әйел — Дәу кемпір екен. Ол балаларға жылы жымиып: «Ой, байғұс балалар, адасып қалдыңдар ма? Кіріңдер, жылыныңдар, тамақ ішіңдер», — депті. Балалар қуанып, ішке кіріпті. Тек Жыртдан ғана бәрін мұқият бақылап отырыпты.

Дәу кемпір балаларға сорпа құйып беріп, оларды үлкен киіз төсекке жатқызыпты. Балалар шаршаған соң бірден ұйықтап кетіпті. Ал Жыртдан көзін жұмып, ұйықтаған болып жатыпты. Ол Дәу кемпірдің өзімен-өзі сыбырлағанын естіп қалыпты: «Ертең таңертең бәрін торға қамап, жылдар бойы маған қызмет еткіземін. Менің үйімді жинайды, қойымды бағады».

Түн ортасында Дәу кемпір: «Кім ұйықтамай жатыр?» — деп сұрапты. «Мен — Жыртданмын, апа. Анам маған күнде кешке бұлақтан таза су әкеліп береді. Сонсыз мен ұйықтай алмаймын», — депті бала. «Жарайды, әкелейін», — деп, Дәу кемпір торсықты алып, бұлаққа кетіпті.

Ал Жыртдан торсықтың түбін алдын ала пышақпен тесіп қойған екен. Дәу кемпір бұлақта торсықты толтырады, ал су тесіктен ағып кете береді. Ол қайта-қайта толтырып, ұзақ әуре болыпты.

Осы уақытта Жыртдан балаларды оятып: «Тез! Дыбыс шығармаңдар!» — деп, оларды үйден алып шығыпты. Олар қараңғыда жүгіріп, үлкен өзеннің жағасына жетіпті. Жыртдан өзеннің таяз жерін тауып, балаларды тастардың үстімен бір-бірлеп арғы бетке өткізіпті.

Таң атар кезде Дәу кемпір бос торсықпен оралып, балалардың жоқ екенін көріпті. Ол ашуланып, олардың ізімен жүгіріп отырыпты. Өзеннің жағасына жеткенде, арғы бетте тұрған балаларды көріпті. Бірақ терең суға батып кетуден қорқып, өзеннен өте алмапты.

«Жыртдан! Қалай өттіңдер? Маған да айтшы!» — деп айқайлапты Дәу кемпір. Жыртдан күліп: «Апа, мойныңызға үлкен тас байлап, суға секіріңіз. Сонда тез өтесіз», — депті. Дәу кемпір ойланып қалыпты да: «Мені алдай алмайсың, кішкентай айлакер!» — деп, ашумен тауға қарай кетіпті.

Балалар аман-есен ауылға жетіпті. Ата-аналары оларды құшақтап, қуаныштан жылапты. Балалар болған оқиғаны айтып беріп, Жыртданға алғыс айтыпты. Содан бері ауылда ешкім Жыртданды «кішкентай» деп мазақтамайтын болыпты. Ал ел ішінде: «Батырдың бойы емес, жүрегі мен ақылы маңызды», — деп айтады екен.