Ерте-ерте, ертеде Құбақан деген хан болыпты. Малының саны жоқ екен. Хандығының көлемі жеті айшылық жол екен. Құбақан жалғыз ұл көреді, оның атын Тотан қояды. Ол туғанда бір биесі қоса құлындапты. Ол құлынды ұлына арнапты.
Құбақан бір күні түс көреді. Түсінде: «Тұр! Тотанның қайнына баратын кезі жетті. Еліңді жи, тойыңды жаса. Барса — жолдас ерт, бармаса — өзін жібер. Оның қайын атасының аты — Шынтемір хан, жарының аты — Күнекей. Күнекей — Шынтемір ханның жалғыз қызы. Жолы — жеті айшылық жол. Аты, қару-жарағы сай болсын», — дейді.
Хан ерте тұрып, елін жиып, көрген түсін айтады. Және той жасап, Тотанды Шынтемір ханның еліне жібермекші болады. Бірақ сонша алыс жолға ешбір адам жолдас болып баруға жарамайды. Тотан жалғыз кететін болады.
Тотанға көк тұлпарды мінгізіп, жолына ақсарбас шалып аттандырып, бірнеше күншілік жерден жолдастары кері қайтады.

Тотан жолын дұрыс білмесе де, түс көрген атасы «күннің батысына қарай жүре берсе, табады» деген бағытпен жүріп келеді.
Күндердің бір күнінде жалғыз үйге кезігеді. Жол сұрайын деп, тыстан дауыстайды. Үйдің ішінен бір жалмауыз кемпір шығады. Жөн сұраған Тотанға: «Аттан түс! Бұл жолмен ешбір адам баласы жүруге тиіс емес!» — деп қарсыланады. Тотан: «Мен жаспын, үйленем. Қызық көрейін. Қайтарда Күнекейді саған әкеліп берейін. Мені жіберіңіз», — деп жалынады. Кемпір Тотанның тілегін қабыл алып, дұрыс жолға сілтеп, қоя береді.
Тотан одан әрі жүре береді. Күндердің бір күнінде Тотан қалың орманға кезігеді. Жүріп келе жатса, сауысқандарды білдірмей ұстап алып, құйрық-қанатын жұлып алып, қоя беріп, ермек жасап жүрген бір адамды көреді. Тотан келіп, сәлем беріп, амандасады, жүрісін түсіндіреді.
Бұл адам көз байлаушы адам екен. Жұмысы болмағансын, сауысқанның көзін байлап, ермек жасап жүр екен. Ол Тотанға: «Рұқсат етсеңіз, сізге жолдас болып барып қайтайын, қызық көрейін», — деп, тілек білдіреді.
Тотан рұқсат етеді. Сонымен екеуі жолдас болып, одан әрі жүре береді. Бірнеше күн жүріп, орманнан шығады.
Ашық аланда бір адам киіктерді қуып ұстап жүр екен. Аяғына байлаған қазандай екі тасы бар. Тотандар бұл адамға келіп, амандасып, жөн сұрасады. Бұл Желаяқ деген жүйрік екен. Аяғына тас байламаса, екпінімен тоқтай алмайды екен. Сонымен: «Сізге жолдас болып, қызық көріп қайтайын», — деп, ол да Тотан батырға ереді.
Үшеуі жолдас болып жүре береді. Күндердің бір күнінде көл жағасында мылтық ұстап отырған адамға кезігеді. Жөн сұрасады. Бұл кісі атақты мерген екен. Атқан оғы бір тәулікте, сол атқан мезгілінде тиеді екен. Кеше бір аққуды атқан екен, әлі сол аққу ұшып жүр. Жөн мәнісін білгеннен кейін: «Мен де сізге жолдас болып, қызық көріп келейін», — деп, бірге жүреді.
Енді бұлар төртеу болып келе жатады. Күндердің бір күнінде сортаң жерге тап болады. Жағалап жүріп келе жатса, бір адам жерге жабысып жатыр. Бұл адам атақты тыңшы екен. Оның білмейтіні жоқ. Оған жердің асты-үсті бәрі бірдей. Болған оқиғаны біліп отырады екен. Қазір жер астын тыңдап жатыр екен. Сөйлесе келе: «Мен де сізге жолдас болып, қызық көріп қайтайын», — деген тілегін айтады. Тотан мақұл көреді.
Енді бесеу болып, ілгері жүре береді. Күндердің бір күнінде бұларға ұлы тау көрінеді. Жақындағанда таулар біріне-бірі соғылып, қозғалып тұрады. Олар таңданысып тұра қалады. Бәрі жақын баруға қорқады. Жолдастарын осы араға қойып, Тотан өзі барады. Егер бір жамандық бола қалса, жолдастары көмекке әзір тұрады.
Келсе, бұл тауды бір дәу мекен етеді екен. Оның үш баласы бар екен. Балалары еншіге таласады екен. Әкесі: «Олай болса, әрқайсыңа күштеріңе қарай енші беремін. Қайсыңның күшің көп болса, көп аласың», — деп, тауды көтертіп тұр екен. Таулардың бірдей болмауы себебі — әрқайсысының жасына, күшіне қарап, өлшеп көтерткен екен.
Тауды көбірек қозғап тұрған кішісі екен. Тотан барғансын, жөн сұрасады. Олар еншілерін бөліседі. Дәудің кішісі: «Мен де қызық көріп қайтайын», — деп, Тотанға ереді.

Сөйтіп, бұлар алтау болып жолға шығады. Ойын-сауықпен жүре береді. Сапар өте қызықты болады. Жүре-жүре бұлар Шынтемір ханның елінің шетіне ілінеді. Анықтап, сұрастырып біліседі. Шынтемір ханның ордасына келіп, хабарласып, қонақүйге түседі. Қонақүйде неше алуан сауықшыл жандар бар екен, саз аспаптары да жеткілікті.
Ханға хабар етіп, жөнін мәлімдеуге кісі жіберіп, бұлар үйді-үйге бөлініп, жата береді. Күндердің бір күнінде хан бұларды шақыртып, Тотанның тілегін мақұлдап, Күнекейді белгілі шартпен бермекші болады: «Еділ бойында Сақын деген қалмақтың ханы бар. Соны жаулап, жерін, суын, елін маған көндіріп бер. Қасыңа жолдас, астыңа ат берейін».
Хан мақұл деп, бір қара тұлпар береді. Тотан қару-жарағын сайлап алып, жолдастарымен қоштасып, жолға шығады.
Сол кеткеннен батыр бірнеше ай хабарсыз кетеді. Қалмақтың еліне барып, соғыс салады. Он жеті күнде қалмақ ханының әскерін қойдай қырып, өзін өлтіріп, елін көндіріп, Шынтемірге қаратып, елге кетеді. Қалмақ ханының басын Шынтемірдің алдына әкеліп тастайды. Хан риза болып, тойдың жабдығына кіріседі. Бірақ…
Ханның Батыр Барақ деген палуаны Күнекейге ғашық екен. Келіп, ханды азғырады: «Жалғыз басты, салт атты, сабау қамшылы бір балаға Күнекейді беріп жіберу жөн емес. Әлі де болса, шарт қою керек. Күресте, ат бәйгісінде, алтын қабақ атуда, жаяу жарыста озып шықса, алсын. Әйтпесе Күнекейді беруге болмайды», — дейді. Хан Барақ батырдың сөзіне көніп, Тотанға бәсеке жайын түсіндіреді. Тотан: «Мейлі, хан өзі білсін, мен бәрінен де қашпаймын», — дейді.
Ойын басталады. Әуелі күрес басталады. Бас палуан — хан жағынан Батыр Барақ, Тотан жағынан дәудің баласы шығып күреседі. Жарты күн күрескеннен кейін Тотанның палуаны жығады.
Алтын қабаққа түседі. Хан үш жүздей мерген шығарған екен, біреуі де тигізе алмайды, Тотанның мергені атып түсіреді.
Ат бәйгісі басталады. Атты үш күншілік жердегі Сарыжазықтан жібереді. Хан үш жүздей көкмойын жүйрік шығарады. Көк тұлпарға өзі шабады.
Ат қайтты Сарыжазықтан шұбатылып,
Жалғызға қылсын Алла жәрдемшілік.
Сан қолдан әлдеқайда озып шықты
Тотанның қара көгі жалғыз шығып.
Сөйтіп, Тотан ат бәйгісінен де озып шығады.
Енді жаяу жарыс болады. Хан бір мыстан кемпір шығарады. Тотан Желаяқты шығарады. Бұлар да жоғарыдағы ат жіберілген жерден жарыспақ болады. Мыстан кемпір «шөлдедің ғой, су» деп, Желаяққа шарап беріп, мас қылады. Ол мас болып, ұйықтап қалады. Мыстан жүгіріп кетіп қалады. Желаяқ сол жатумен екі күн жатады. Үшінші күні тұрса, кемпір жоқ, кетіп қалған.
Бұл олардың ең соңғы жүгіретін үшінші күні екен. Желаяқ мыстанның алдағанын біле де, тұра жүгіреді. Сәске түстен асқанда кемпірдің қарасын көреді. Жерден бір уыс топырақ алады да, кемпірге жетіп барып, «Әй, кемпір!» дегенде, мыстан жалт қарайды. Қолындағы топырақты мыстанның көзіне шашып жібереді. Кемпір көзін уқалап қалғанда, Желаяқ күтіп тұрған көпшілікке жүгіріп жетіп келеді. Хан жеңіледі. Күнекейді беретін болады.

Бұлар жайғасып жата береді. Хан қырық күймелі арба дайындап, оған екі қыз, бір делбеші мінгізіп, Күнекейді түнде алып қашады. Ертеңіне тыңшы біліп қалып, Тотанға айтады. Тотан «Қаланы қырамын» деп, аттанып, көшеге шығады. Бірақ көз байлаушы жүгіріп келіп жалынады: «Елді бүлдірме, мен өзім алып келемін», — дейді. Сөйтіп, қуып жетіп, басқа күймелердегілердің көзін байлап, Күнекейді алып келеді.
Күнекей келгенсін, бұлар жолға шығады. Бұлар ойнап-күліп келе жатады. Жолдастары әрқайсысы өздерінің мекенінде қалмақ болады. Тотан мұңаяды. Жолда Күнекейді мыстан кемпірдің күтіп тұрғанын, оған берген уәдесін жолдастарына айтады. Жолдастары бірге мұңаяды. Ақыры ойлап-ойлап, ақыл табады.
Желаяқ жаннан асқан сұлу екен. Осы Желаяққа аттың құйрығынан шаш өреді. Мыстанға жақындағанда, Күнекейді жолға қойып, барлық киімін Желаяққа кигізіп, қыз деп кемпірге әкеліп береді.

Тотан Күнекейді алып ұзап кетті-ау деген кезде, Желаяқ: «Әже, далаға шығып келейін», — дейді. Желаяқ есіктен шыға қашады.
Жалмауыз тұра қуды қашқаннан соң,
Етегін жия алмады сасқаннан соң,
Оралып етегіне үш жығылды
Сүрініп аяғына басқаннан соң.
Желаяқ келе жатыр құстай ұшып,
Жалмауыз үш жығылды жерді құшып,
Көйлегін ызаланып шешіп тастап,
Көсілді ізден зорға жолға түсіп.
Жалмауыз жүйрік екен, Желаяқты састырады. Жаны қысылған Желаяқ кешегі артта қалған жолдастарына қарай қашты. Көз байлаушы жалмауыз мыстанның көзін байлай алмады. Тау көтеруші кемпірге бір күшірек тауды лақтырып, кемпір оған да жығылмады. Бұл жайды тыңшы біліп, мергенге хабарлады. Тек мерген ғана кемпірді атып өлтіреді. Желаяқты ажалдан құтқарады.
Тотан Күнекейді алып, еліне келеді. Құбақан хан үлкен той жасап, хандығын береді.
Тамаша! Ертегі аяқталды!
Сен ертегіні соңына дейін оқыдың. Жарайсың!
Күн сайын сағат 20:30-да ұйқы алдында оқитын бір ертегі жібереміз. Күніне тек бір хабарлама.
iPhone-да: «Бөлісу» → «Басты экранға қосу» батырмасын басыңыз. Содан кейін сайтты басты экрандағы белгішеден ашып, хабарламаны осы жерден қосыңыз.
Дайын! Бүгін кешке ертегі күтіңіз 🌙
Қосылмады. Кейінірек қайталап көріңіз.
Сенің атыңмен, сенің суретіңмен 5 ертегі. Ата-анаңа көрсет!
Ата-аналарға: бала туралы ертегі 390 ₸ — Премиумның сынақ аптасы →Қазақ халқының ұлттық ертегілері 32 адам оқыды
iPhone және Android қосымшасы
Барлық ертегілер — телефоныңызда
Ертегілерді үйде де, жолда да оқып, тыңдаңыз. Тегін және жарнамасыз.
- Экран сөніп тұрса да, аудиоертегі тыңдала береді
- Оқуды тоқтаған жерден жалғастырасыз
- Жасы бойынша және аудиосы бар ертегілерді іздеу
- Түнгі фон және ыңғайлы мәтін өлшемі
Оқуды жалғастыру үшін кіріңіз
Бүгінгі тегін ертегілер таусылды. Ертең тағы 3 ертегі оқи аласыз. Жалғастыру үшін Google арқылы кіріңіз — бұл тегін әрі бір секундта орындалады.
Google арқылы кіруAndroid телефоныңыз бар ма? Қосымшада барлық ертегіні кірместен оқи аласыз.
iPhone-ыңыз бар ма? Қосымшада барлық ертегіні кірместен оқи аласыз.
Қосымшада оқу
Пікір қалдыру (0 пікір бар)
Әзірге пікір ешкім қалдырмаған!
Пікір қалдыру