Сартай мен Сарыарқаның сыры ертегісі

Алты жасар Сартай атасы мен әжесіне қонаққа бара жатқан. Пойыздың терезесінен сыртқа қарап отырып, Сарыарқаның шексіз даласына таңданып келеді. Оның әкесі — танымал аңшы, ал анасы — құсбегі. Сартай кішкентайынан аңшылық пен саятшылықтың қыр-сырын үйреніп өскен. Ол өзінің кішкентай садағы мен жебелерін қасынан тастамайды. Бірақ бұл жолы оның ойында тек ойын емес, нағыз шытырман оқиға бар еді. Атасының айтуынша, Сарыарқаның ең терең жерінде, ешкім бара бермейтін шатқалда, сирек кездесетін ақ түсті құлан мекендейді екен. Атасы бірде-бір аңшының оны ұстап көрмегенін айтқанда, Сартайдың бойында ерекше қызығушылық оянды.

Пойыз тоқтағанда, Сартай атасы мен әжесін көріп, қуанып кетті. Атасы Сартайдың көзіндегі жалынды байқап, күлімсіреді. «Әлі де ақ құланды іздеп жүрсің бе, балам?» деп сұрады атасы. Сартай басын изеді. «Ол өте сирек кездесетін жануар, оны тек ерекше аңшылар ғана көре алады», – деді атасы. Сартайдың жүрегіндегі аңшылық сезімі одан сайын күшейді. Ол ақ құланды көруді армандап, түнде ұйықтай алмай шықты.

Ертесіне таңертең Сартай атасымен бірге далаға шықты. Атасы оған табиғаттың дыбыстарын тыңдауды, желдің бағытын анықтауды, іздерді табуды үйретті. «Нағыз аңшы тек қана аулайтын емес, ол табиғатпен бірге тыныстайды», – деді атасы. Олар бірнеше күн бойы далада жүрді. Сартай әртүрлі құстарды, қояндарды, түлкілерді көрді. Бірақ ақ құлан көрінбеді.

Бір күні олар терең шатқалға жақын жерге келді. Ол жерде аңшылар көп жүре бермейтін, тыныш, табиғаты әсем жер еді. Кенет Сартай алыстан бір топ құланның шауып бара жатқанын көрді. Олардың арасында ақ түсті, ерекше әдемі құлан бар еді. Сартайдың жүрегі дүрсілдеп кетті. Ол атасына қарады, атасы Сартайға басын изеп, үндемеуін белгі берді. Олар ақ құланға жақындау үшін баяу, абайлап жылжыды.

Ақ құлан өте сақ екен. Ол олардың жақындағанын сезіп қойып, қаша жөнелді. Сартай оның соңынан жүгірді. Ол ақ құланды қаншалықты көргісі келгенін, оған қаншалықты жақын болғысы келгенін сезді. Алайда, ақ құлан өте жылдам еді, Сартай оған жете алмады. Ол бірнеше сағат бойы іздеді, бірақ құлан жоқ болды. Сартай көңілі түсіп, шаршап, бір тастың үстіне отырды. Ол өзін сәтсіз аңшы сезінді.

Күн батып, айнала қараңғылана бастады. Сартай адасып қалғанын түсінді. Ол қатты қорықты. Кенет алыстан бір дыбыс естіді. Бұл қасқырдың ұлығаны еді. Сартай одан сайын қорқып, дірілдеп кетті. Ол атасын, анасын, үйін сағынды. Сол сәтте Сартайдың есіне атасының сөздері түсті: «Нағыз аңшы тек қана аулайтын емес, ол табиғатпен бірге тыныстайды». Сартай көзін жұмып, терең тыныс алды. Ол айналасындағы дыбыстарды тыңдауға тырысты. Желдің сыбдырын, құстардың дауысын, тіпті құмырсқалардың қозғалысын естіді.

Сартай орнынан тұрып, айналасына мұқият қарады. Ол жерден бір бұлақтың ағып жатқанын байқады. Оның жанында жануарлардың ізі бар еді. Сартай сол іздермен жүріп отырды. Ол өзінің осал тұсын жеңуге тырысты. Қорқынышын жеңіп, алға қарай ұмтылды. Біраз жүргеннен кейін, ол алыстан оттың жарығын көрді. Сартай қуанып, сол жарыққа қарай жүгірді.

Оттың жанында бір топ аңшылар отыр екен. Олар Сартайды көріп, таңғалды. Сартай оларға өзінің адасып қалғанын айтты. Аңшылар Сартайды жылы қабылдап, оған тамақ берді. Олар Сартайға Сарыарқаның тылсым сырлары туралы, аңшылықтың ережелері мен қауіпсіздік шаралары туралы айтып берді. Сартай олардың әңгімелерін мұқият тыңдады. Ол осы аңшылардың арасында бірлік пен достықтың бар екенін сезді. Олар бір-бірін сыйлап, бір-біріне көмектесіп отырды.

Ертесіне таңертең аңшылар Сартайды атасы мен әжесіне аман-есен жеткізіп салды. Атасы Сартайды көріп, қатты қуанды. Сартай атасына болған оқиғаны айтып берді. Атасы Сартайдың әңгімесін тыңдап, басын изеді. «Сен ақ құланды аулай алмасаң да, өзіңді жеңдің. Бұл нағыз аңшының қасиеті», – деді атасы. Сартай өзінің қателерін түсініп, одан сабақ алды. Ол табиғатты құрметтеуді, бірлік пен достықтың маңыздылығын үйренді.

Сол күннен бастап Сартай нағыз аңшы болуға ұмтылды. Ол тек қана аң аулауды емес, табиғатты қорғауды да үйренді. Ол әрбір аңшылық сапарында жаңа нәрселерді үйренді. Ол ақ құланды қайта көрмесе де, оның бейнесі Сартайдың жүрегінде мәңгі сақталып қалды. Ол ақ құланның еркіндігі мен әсемдігін құрметтеді. Сартай өскен сайын, оның аңшылыққа деген құштарлығы одан сайын артты. Бірақ ол енді аңшылықты тек спорт немесе ойын ретінде емес, табиғатпен байланыс, өмірдің бір бөлігі ретінде қабылдады.