Сабырсыз Өзен мен Аюдың Саудасы ертегісі

Күн шуағына малынған, жан-жағы жасыл желекке оранған, тау бөктерінен бастау алатын бір өзен бар еді. Оның аты – Сабырсыз Өзен. Неге десеңіз, ол ешқашан бір орында тұрмайтын, әрдайым асығып-аптығып ағатын. Оның суы тау тастарына соғылып, асығыс күбірлегендей, «Тез! Тез! Тез!» деп сыбырлайтын. Сабырсыз Өзен өзінің айналасындағы баяу қозғалатын бұлттарды, асықпай жайылған жануарларды, тіпті, асықпай өсетін ағаштарды да түсінбейтін. Оған бәрі баяу көрінетін.

Бір күні Сабырсыз Өзеннің бойында орналасқан үлкен базарға баруға құлшынысы оянды. Ол базарда небір қызықты заттар сатылатынын, небір дыбыстар мен иістер аңқитынын естіген болатын. «Мен тез жетуім керек! Ең жақсы заттарды бірінші болып алуым керек!» деп ойлады Сабырсыз Өзен. Ол әдеттегіден де қатты аға бастады, суы тау тастарын қажап, жолындағы кішкентай бұтақтарды жұлып, өзімен бірге алып кетті. Оның ағысы қатты болғандықтан, балықтар да онымен бірге асығып, ағысқа қарсы жүзуге шамалары келмей, бірге ілесіп кетті.

Базарға жақындаған сайын Сабырсыз Өзеннің толқындары одан сайын күшейді. Ол базарға жеткенде, асығыс ағысымен жергілікті тұрғындардың бірнеше қайығын аударып, базар сөрелеріндегі жемістерді шашып жіберді. Базардағы адамдар айқайлап, жан-жаққа қашты. Сабырсыз Өзен болса, өзінің жасаған ісіне мән бермей, тек алға ұмтылумен болды. Ол ең үлкен, ең әдемі қызыл алмас көзілдірікті көрді. Оны алуға асықты. Бірақ ол көзілдірік базардың ең биік сөресінде тұрған еді, ал Сабырсыз Өзен оған жете алмады.

Осы кезде базардың бір бұрышында асықпай, сабырлы түрде бал сатып отырған бір Аю бар еді. Оның аты – Сабырлы Аю. Ол ешқашан асықпайтын, әр ісін ойланып істейтін. Сабырлы Аю Сабырсыз Өзеннің базарда жасаған бүлігін көріп, басын шайқады. Ол Сабырсыз Өзенге жақындап, оның шулы ағысын басуға тырысып, жұмсақ дауыспен: «Ей, Өзен! Неге сонша асығасың? Базарда бәріне орын бар, ешкім сенен ештеңе тартып алмайды,» – деді.

Сабырсыз Өзен Сабырлы Аюдың сөзін естігенде, оның ағысы сәл баяулады. Ол бірінші рет біреудің өзіне осылай айтқанын естіген еді. «Мен сол қызыл алмас көзілдірікті қалаймын! Ол менікі болуы керек!» – деді Сабырсыз Өзен шулап. Сабырлы Аю күлімсіреп: «Ол көзілдірікті сатып алу үшін, сенің ақшаң бар ма?» – деп сұрады. Сабырсыз Өзеннің ақшасы жоқ еді. Ол тек тастар мен бұтақтарды ғана жинай алатын.

Сабырлы Аю Сабырсыз Өзенге көмектесуге бел буды. «Тыңда, Өзен. Егер сен асықпай, сабырлы ақсаң, мен саған көмектесемін. Менің балдарымды базарға жеткізуге көмектессең, мен саған сол көзілдірікті сатып алуға ақша беремін,» – деді. Сабырсыз Өзен біраз ойланды. Ол асығуды тоқтатуды қаламады, бірақ көзілдірікті де қатты қалады. Ақыры, ол келісті.

Келесі күні Сабырсыз Өзен Сабырлы Аюдың бал құмыраларын өзінің арқасына артып, базарға қарай ақырын аға бастады. Ол әдеттегідей асықпады, суы тастарға соғылмай, жұмсақ сыбдырмен ақты. Ол асықпаған кезде, айналасындағы әлемнің қаншалықты әдемі екенін байқады. Ол жағалаудағы гүлдердің хош иісін сезді, ағаштардағы құстардың әнін естіді, суында шағылысқан күн сәулелерінің биін көрді. Ол бұрын бұлардың ешқайсысын байқамаған еді, себебі әрдайым асығып өтетін.

Базарға жеткенде, Сабырсыз Өзен бұрынғыдай бүлік тудырмады. Ол ақырын ағып, Сабырлы Аюдың бал құмыраларын қауіпсіз жеткізді. Сабырлы Аю қуанып, Сабырсыз Өзенге уәде еткендей, қызыл алмас көзілдірікті сатып алуға ақша берді. Сабырсыз Өзен көзілдірікті алғанда, оның жүрегі қуанышқа толы болды. Бірақ ол бұл жолы тек көзілдірікке ғана емес, сонымен қатар жаңадан ашқан әлемге қуанды.

Сол күннен бастап, Сабырсыз Өзен асығуды доғарды. Ол әлі де ағатын, бірақ бұрынғыдай аптығып емес. Ол әрбір ағысының сәтін бағалайтын болды. Ол енді өзінің суындағы балықтарға, жағалаудағы өсімдіктерге, тіпті, асықпай жайылған аюларға да құрметпен қарайтын. Сабырсыз Өзен өзінің атын өзгертпеді, бірақ оның ішіндегі асығыстық жойылды. Ол енді Сабырсыз Өзен болса да, ішіндегі даналықпен ағатын өзенге айналды.

Сабырлы Аю болса, Сабырсыз Өзеннің өзгергенін көріп, қуанды. Ол енді базарға балдарын тасығанда, еш алаңдамайтын. Өйткені, ол білетін, Сабырсыз Өзен оларды аман-есен жеткізеді. Кейде, Сабырсыз Өзеннің суында қызыл алмас көзілдіріктің шағылысын көруге болатын. Ол көзілдірік Сабырсыз Өзенге тек әдемілік қана емес, сонымен қатар сабырлықтың құндылығын үйреткен еді.

Кейіннен, Сабырсыз Өзеннің бойындағы балықтар да өзгерді. Олар енді ағысқа қарсы жүзуге тырыспайтын, керісінше, өзеннің сабырлы ағысымен бірге жүзіп, әлемді тамашалайтын болды. Тіпті, базардағы саудагерлер де Сабырсыз Өзеннің өзгерісіне таңғалды. Олар енді өзенге жақындап, суынан ішіп, оның жағасында демалатын болды. Сабырсыз Өзеннің аты Сабырсыз болса да, оның ішіндегі даналық пен сабырлық оны ең құрметті өзендердің біріне айналдырды.