Күл-қыз / Золушка/Күлше қыз ертегісі

Баяғы заманда бір кісінің әйелі ерте дүниеден озып, ол екінші рет үйленіпті. Қайтыс болған әйелінен бір қызы бар екен. Қыздың өгей шешесі өте қатыгез адам еді. Оның өзімен еріп келген дөрекі екі қызы бар болатын. Өгей шеше келген күннен бастап өз қыздарын аялап, өгей қызына қатал болады. Ылғи қиын әрі лас жұмыстар беріп, күн көрсетпейді. Қыздың сәл отырып тыныс алуына да уақыт болмады. Кейде қатты шаршаған ол пештің күлін шығарып жатып, күлдің үстіне отыра кетуші еді. Осыны үнемі көріп жүрген өгей әпкелері оны мазақтап «Күлқыз» деп атап кетеді.

Бірде хан сарайында үлкен бал өткізілетін болады. Оған барлық мәртебелі, бай адамдар шақырылады. Шақыру қағазы Күлқыздың өгей шешесі мен қыздарының да қолына тиеді. Сол күннен бастап өгей шешесі патша сарайына баруға қызу даярлық жүргізеді. Үйдің бар тірлігімен Күлқыз айналысады. Ол аз болса, үшеуі үш жақтан әрі-бері жұмсап, мазасын алады. Осылай патша сарайына баратын кез де жақындайды. Күлқыз түні бойы ұйықтамай, үшеуінің көйлектерін әшекейлейді. Ертеңінде ерке қыздар шешелерімен бірге дайын тұрған көйлектерді киіп, күймеге қарай бет алады. Үйден шығып бара жатып Күлқыздан:

– Сен патша сарайына барғың келе ме? – деп сұрайды. Патша сарайын, сарайда өтетін балды көргісі келген қыз басын изейді.

– Онда үйді түгел тазалап шық, отынды жар, гүлдерді суар, ыдыстарды жу, содан соң терезеден қарауыңа болады, – дейді өгей шешесі мысқылдай сөйлеп. Шешесінің жанында отырған екі қызы Күлқызды мазақтап күледі. Күлқыз жылап қала береді. Осы кезде қайдан екені белгісіз бөлмеде бір мейірімді сиқыршы әйел пайда болады.

– Қызым, жылама, балға барғың келсе, маған үлкен асқабақ тауып бер, – деп жылы шырай танытады. Мейірімді сиқыршы ондағы асқабақтардың арасынан ең үлкенін таңдап, сиқырлы таяғымен түртіп қалады. Сол кезде әлгі асқабақ үлкен әрі әдемі алтын күймеге айналады. Жанында жүгіріп жүрген тышқандарды түртіп еді, асыл тұқымды жылқылар пайда болады. Қақпанға түскен үлкен атжалман да іске жарайды: одан мұртты атқосшы шығады. Дәл осылай Күлқыздың жыртық көйлегі тек ханшайымға лайық керемет сәнді көйлекке айналады. Аяғындағы тозығы жеткен кебісі хрусталь кебіс боп шыға келеді. Күлқыздың қуанышында шек жоқ. Мейірімді сиқыршы әйел оны шығарып салып тұрып:

– Есіңде болсын, сағаттың тілі тура он екіні соққанда сиқырдың күші жойылып, барлығы өз орнына келеді, – деп ескертеді. Сонымен, алтын күйме сарайға лезде жетеді. Күлқыз қысыла-қымтырыла ішке кіреді. Сарайдағылар айдай сұлу аруды көріп, таң қалады. Ханзада жұмбақ ханшайымды биге шақырады. Жігіт қыздан көзін алар емес. Екеуі кеш бойы бірге билеп, бірге жүреді. Осылай ханзада мен Күлқыз балдың сәніне айналады. Кенет сағаттың тілі он екіге келіп, қыздың есіне сиқыршы әйелдің айтқан ескертуі түседі. Ол ханзадамен асыға қоштасып, сарайдан жүгіріп шығып кетеді. Үйіне оралған Күлқызды баяғы сиқыршы әйел күтіп алады.

Қуаныштан көзі оттай жанған қыз оған сарайда көрген-білгендерін айтып береді. «Ханзадамен тағы бір жолықсам» деген өтінішін айтады. Сиқыршы әйел өтінішті қабыл алады. Ертеңінде, ертеңгілік астан кейін, өгей әпкелері Күлқызға патша сарайында көрген-білгендерін, әлгі жұмбақ ханша туралы айтып тауыса алмайды.

– Келесі жолы мені ала кетіңіздерші. Балға мен де барайын, өз көзіммен көрейін, – деп сұранады қыз.

– Саған не жоқ! Ондағыларды қорқыту үшін барасың ба? Түріңе қарасаңшы! – деп ұрсады өгей әпкелері. Сөйтіп уақыт зымырап өтіп жатады. Бір күні: «Патша сарайында тағы да бал өткізілейін деп жатыр. Балға өткенде болған қонақтар түгел шақырылыпты», – деген хабар келеді. Өгей шеше мен екі қызы тағы да әбігерленеді. «Ханзада бізге назар аударып қалар», – деп үміттенген екі әпкесі жанталасып балға дайындалады. Бірде, тіпті, ханзадамен ортаға шығып қалай билейтіндерін айтып, бір-бірімен ұрсысып та қалады. Күлқыз олардың қылықтарына қарап күледі. Сөйтіп балға баратын күн де келіп жетеді. Өгей шешесі қыздарын ертіп, сарайға аттанады. Арттарынан алтын күймеге отырып, Күлқыз шығады. Жұмбақ ханшаны көріп, ханзада қуанып кетеді. Айналасындағыларды байқамай, бар уақытын Күлқызбен өткізеді. Алайда бұл керемет сәттер лезде өте шығады. Кенет сағат дыбыстап белгі беріп, түн ортасы болғанын хабарлайды. Бақыт құшағында жүрген қыздың қайтатын уақыты болады. Күлқыз тағы да ханзадамен асыға қоштасып, сыртқа қарай жүгіре жөнеледі. Түкке түсінбеген ханзада аруды тоқтатпақ болады. Бірақ Күлқыз алды-артына қарайтын емес. Асығыс сарайдан шығып кетеді. Ол баспалдақтармен асығып-аптығып түсіп келе жатып, абайсызда хрусталь кебісінің бір сыңарын түсіріп алады. Ханзада қызды қуып жете алмайды. Басы салбырап кері қайтқан ол баспалдақтармен жоғары көтеріліп келе жатып, ханшайымның аяғынан шешіліп қалған бір хрусталь кебісін тауып алады. Ал Күлқыз сыңары жоқ хрусталь кебісті көтеріп, үйіне оралады. Ертеңінде өгей шеше мен қыздары патша сарайында көрген-білгендерін, әлгі жұмбақ ханша туралы тағы да әңгіме етеді. Екі әпкесі жұмбақ ханшаның кім екенін білмей, бастары қатады. Олар сол сұлудың көз алдарында жүрген Күлқыз екенін қайдан білсін?! Осы кезде патша сарайынан шабарман келеді. Ол патшаның: «Мына хрусталь кебіс кімнің аяғына тура келсе, сол ханзадаға тұрмысқа шығады!» деген жарлығын айтады. Ол бүкіл патшалықты аралап, бойжеткен біткеннің бәріне хрусталь кебісті кигізіп көріпті. Бірақ кебіс ешкімнің аяғына сыймапты. Кезек Күлқыздың үйіне келген екен. Өгей шешенің қыздары хрусталь кебісті қанша кимек болып тырысса да, кебіске аяқтарының ұшы ғана сияды.

– Сіздерде басқа қыз жоқ па? – деп сұрайды патша шабарманы. Екі қыз:

– Бар, ол – Күлқыз, үнемі кір-кір болып жүреді, – деп мысқылдай жауап береді.

– Мен патшалықтағы бойжеткендердің бәріне кигізіп шығуым керек. Сондықтан қандай болмасын, шақырыңыздар! – деп бұйырады шабарман. Өгей шеше дауыстап, Күлқызды шақырады. Отын жарып жүрген қыз қысыла үйге кіреді. Шабарман ештеңеге қарамастан хрусталь кебісті аяғына өлшеп көреді. Кебіс шап-шақ екен. Мұндайды күтпеген өгей шешесі мен әпкелері ауыздары ашыла қарап қалыпты.

– Міне, ғажап! Аяғына құйып қойғандай дәл келуін қарашы! – дейді шабарман қуанышын жасыра алмай. Барлығы таңырқай қарап тұр, қыз хрусталь кебістің сыңарын қалтасынан шығарып киеді.

Іштері күйген екі әпкесі мен өгей шешесі амалсыздан Күлқыздан кешірім сұрайды. Мейірімді, инабатты қыз оларды кешіреді. Себебі оның тәні ғана емес, жаны да пәк, таза, сұлу еді. Ханзаданың тапсырмасын орындаған шабарман Күлқызды сарайға ертіп келеді. Сарайдағылар жұпыны киінген қызды көріп, аңтарылып тұрып қалады. Тек ханзада ғана жұмбақ ханшасын танып, жақын келіп қолынан ұстайды. Сол кезде баяғы мейірімді сиқыршы әйел пайда болып, ортада тұрған Күлқыздың көйлегін сиқырлы таяғымен түртіп қалады. Сонда ескі көйлек аппақ, өте әдемі, өте сәнді көйлекке айналады. Күлқыз бұрынғысынан да арайланып шыға келеді. Ханзада Күлқыздан өзіне тұрмысқа шығуын сұрайды. Қыз келісімін беріп, сарайда үлкен той болады. Осылай олар ұзақ әрі бақытты өмір сүріпті.